Doula bevalt steeds beter

Details

Categorie: Doula

(editie 4 2010)
Hoewel de doula in Nederland steeds meer bekendheid krijgt, moet deze nieuwe beroepsgroep haar plekje nog veroveren. Een doula kan worden omschreven als een zwangerschaps- en bevallingscoach, die de aanstaande ouders op een niet-medische manier ondersteunt tijdens de zwangerschap, de bevalling en de desgewenst de periode daarna.

Willemieke Priester is aangesloten bij de Nederlandse Beroepsvereniging voor Doula's (www.NBVD.nl). Zij volgde, behalve de doulaopleiding ook een coach-ingsopleiding, een cursus zwangerschapsmassage en een nascholing borstvoeding. "In Nederland is de doula ontstaan omdat er behoefte bleek te bestaan aan iemand die tijdens het hele bevallingsproces aanwezig is. De verloskundige komt, kijkt hoever de bevalling is gevorderd. Een verloskundige heeft meestal meerdere bevallingen tegelijk. Wanneer het niet medisch noodzakelijk is om te blijven, gaat ze weer weg. De echtgenoot blijft uiteraard een belangrijke factor in dit proces maar is emotioneel betrokken. De doula kan beide ondersteunen."

Lisette Righarts koos voor de bevalling van haar tweede kindje voor een doula. "Het is erg prettig om naast de deskundige zorg van de verloskundige iemand te hebben die continu aanwezig is. Vooral ook omdat mijn man het vreselijk vindt om mij pijn te zien leiden. De doula blijft rustig en geeft tips, bijvoorbeeld over houdingen om de weeën op te vangen, waar je zelf niet op zou komen.

Natuurlijk ben je voorbereid door de verloskundige en de zwangerschapsgym maar tijdens een bevalling kun je toch anders reageren. "Mocht er nog een derde kindje komen dan kiest Lisette absoluut weer voor een doula. "Je gaat met meer vertrouwen de bevalling in."

Geen medische zorg

Het woord "doula" is van oorsprong oud-Grieks en betekende in die taal "dienende vrouw". Een doula is geen arts, geen verpleegkundige, geen verloskundige of kraamverzorgster en ook geen dienstmeisje. Zij is niet bevoegd een medisch oordeel te geven, noch een medische handeling te verrichten. Het is ook niet aan de doula om de verloskundige of kraamverpleegkundige te bellen.

"Een doula is aanwezig en helpt de barende vrouw door het bevallingsproces door mee te puffen, te masseren en haar moed in te praten. Alles wat de doula doet, gebeurt alleen op verzoek van de vrouw en/of haar partner. Het kan dus ook voorkomen dat de doula op de achtergrond blijft. Een doula bemoeit zich ook niet met het werk van de verloskundige en kraamverpleegkundige en is voor hen ook geen vraagbaak. De rol van de doula moet dan ook vooraf voor de ouders duidelijk zijn."

De doula bezoekt de aanstaande ouders voor het eerst tussen de zesde en zevende maand van de zwangerschap. In een aantal gesprekken komen diverse zaken aan de orde.

"Ervaringen van eventueel eerdere zwangerschappen en bevallingen, wat stellen zij zich voor bij de bevalling? Waar zijn ze bang voor?" Daarna wordt een geboorteplan opgemaakt. De doula kan desgewenst komen op het moment dat de bevalling begint. De doula is er niet alleen voor thuisbevallingen. Zij gaat desgewenst ook mee naar het ziekenhuis. Ook hier zal zij zich nooit mengen in het werk van de zorgverleners daar. "Ik focus me alleen op de vrouw en haar partner. "Wanneer er een medische ingreep nodig is, zoals een keizersnee, blijft de doula paraat. "Het is niet altijd toegestaan in de operatiekamer aanwezig te zijn maar ik blijf wel in de buurt. Bij een keizersnede heeft de vrouw meer nazorg nodig en wordt de baby al eerder naar de couveuseafdeling gebracht. In die gevallen vinden de ouders het vaak prettig wanneer ik bij de baby blijf zodat de vader zijn vrouw kan bijstaan bij de nazorg. In de kraamweek komt de doula ook nog een keer langs om na te praten. Na drie tot vier weken krijgen de ouders een (sfeer)verslag van de geboorte en wordt het hele proces geëvalueerd.

Postpartum doula

Een aantal doula's zijn ook in de kraamtijd in te schakelen (postpartum doula). De hulp van de postpartum doula is afhankelijk van de wensen van het gezin en kan variëren van de niet-medische verzorging van de moeder, hulp bij de borstvoeding tot de zorg voor de maaltijd. Een postpartum doula is géén vervanging van de kraamverzorgster. Een kraamverzorgende kan ook als doula optreden maar het grote verschil is dat een zwangere een doula kan kiezen en tijdens de zwangerschap al een relatie met haar opbouwt. Een kraamverzorgende komt als onbekende bij een vrouw bij wie de bevalling al is begonnen.

Onderzoek effecten

Het bekendste onderzoek over de effecten van de doula is dat van de Amerikanen Marshall en Phyllis Klaus en John Kennell uit 1993. Marshall Klaus is neonatoloog en gevierd wetenschapper op het gebied van onder andere borstvoeding en moeder-kindbinding. Zijn wetenschappelijk onderzoek bewees onomstotelijk dat continue steun van een doula vanaf het begin van de bevalling de uitkomsten van de baring positief beïnvloedt. Maar ook resulteert in significant minder keizersnedes (50%), een kortere duur van de bevalling (25%), minder verzoeken om een ruggenprik (60%), minder gebruik van pitocin/oxytocine (40%), minder verzoeken om pijnbestrijding (30%) en minder tangverlossingen (40%). Volgens Klaus vermindert de aanwezigheid van een doula de angst en de bezorgdheid van de barende vrouw, waardoor haar adrenalinespiegel laag blijft, wat een vlottere bevalling in de hand kan werken. Het lichamelijk contact tussen doula en barende zorgt daarnaast voor een verhoogde oxytocinespiegel. Lichaamseigen oxytocine dat pulserend wordt afgegeven, heeft een pijnstillend en slaapverwekkend effect. Het verhoogt de pijndrempel en stimuleert de afgifte van endorfine, waarschijnlijk is hierdoor minder pijnstilling nodig. Zelfs als de doula niets doet en de baring alleen observeert, zijn de baringsuitkomsten positiever dan wanneer er niemand aanwezig is. Een onderzoek van Bertsch al laat zien dat begeleiding door een partner alleen, niet hetzelfde positieve effect heeft als wanneer er ook een doula aanwezig is. Opvallend is dat de doula de ondersteunende rol van de partner niet overbodig maakt. Integendeel, partners blijken in aanwezigheid van een doula juist meer lichamelijk en emotioneel contact met hun vrouw te hebben. (Bron: KNOV, januari 2006, Kristel Zeeman)

Vergoeding

Een professionele doula is duur en Nederlandse zorgverzekeringen vergoeden haar niet omdat ze niet medisch geschoold is. Om te kunnen overtuigen van het nut van de doula in Nederland, voldoen de statistieken vanuit het buitenland niet. Het Leids Universitair Medisch Centrum is in 2008 gestart met een onderzoek naar het nut van de doula, waarin vijftig vrouwen een doula krijgen en vijftig niet. Het onderzoek wordt gefinancierd door Zorgverzekeraar Achmea, die bij een positief onderzoeksresultaat overweegt de doula te vergoeden. Bij positief resultaat zal de onderzoeksgroep worden uitgebreid. De onderzoekers hopen dat de doula het bevallingsklimaat in Nederland ten goede komt. Steeds meer vrouwen bevallen in het ziekenhuis, de verloskundige heeft vaak meerdere bevallingen tegelijk en ook in het ziekenhuis continue begeleiding niet meer mogelijk. (bron: LUMC)

Kans voor kraamverzorgenden

Teddy Roorda is gecertificeerd doula, secretaris in het bestuur van de Stichting Opleiding tot Doula en gespecialiseerd in emotionele en praktische begeleiding tijdens zwangerschap, geboorte en kraamtijd. Volgens Roorda kan de doula een mooie taak vervullen in de zorg aan de zogenaamde special need zwangeren.

"Zwangeren die angstig zijn, die eerder een traumatische bevalling hebben gehad, vrouwen die in het verleden seksueel misbruikt zijn. Deze vrouwen hebben veel baat bij een stukje extra begeleiding. Deze extra begeleiding vraagt tijd en ruimte die in de reguliere geboortezorg niet altijd voorhanden is. Doordat de doula in staat is een zwangere intensief te begeleiden, zowel in de zwangerschap als in de bevalling, kan de zwangere vaak met veel meer vertrouwen de bevalling tegemoet gaan."

De doula wordt weliswaar steeds beter geaccepteerd maar er zijn nog steeds zorgverleners die niet zo blij zijn met de aanwezigheid van de doula. Die weerstand blijkt met name gebaseerd op de angst dat de doula zich te veel zou begeven op het werkterrein van de verloskundige of kraamverzorgende. Doordat de doula een hechtere band met de barende vrouw kan opbouwen, is men ook huiverig dat de barende vrouw meer zal luisteren naar de doula dan naar de verloskundige.

Uit een poll op KraamSupportonline, waarop 267 kraamverzorgenden stemden, bleek dat de grote meerderheid van de kraamverzorgenden (70%) de doula overbodig vindt omdat de kraamverzorgende het werk prima alleen af kunnen. Ruim een kwart is positief over de doula: 24% vindt dat de kraamvrouw alle support kan gebruiken, terwijl 3% denkt dat kraamverzorgenden geen tijd hebben om extra begeleiding te geven. Ten slotte vindt 4% een doula alleen maar lastig: ze zou vooral in de weg lopen. De reacties van de kraamverzorgenden zijn begrijpelijk: door de vermindering van het aantal uren is hun beroep behoorlijk in de verdrukking gekomen.

Er is bovendien ook een chronisch gebrek aan kraamverzorgenden. Het beroep van doula kan voor kraamverzorgsters die hiervoor gemotiveerd zijn, juist een kans zijn om hun werkterrein op een hele interessante en bevredigende manier uit te breiden. De Doula-opleiding en de kraamopleidingen zouden hierin een rol kunnen spelen. Beatrijs Smulders in het Geboortecentrum Amsterdam werft momenteel actief doula's om aanvullende partusassistentie te verlenen.

Acceptatie

Roorda: "De acceptatie van de doula is mijns inziens afhankelijk van het feit of de zorgverlener in kwestie al eens kennis heeft gemaakt met een doula. Onbekend maakt onbemind en ik denk dat dit ook voor de doula opgaat. In mijn werk als doula heb ik alleen maar positieve ervaringen in de contacten met andere zorgverleners. Sommige contacten met verloskundigen zijn zo positief dat ik en mijn collega's gevraagd worden om presentaties te komen geven op bijscholingen. Het zou mooi zijn als de doula meer standaard in beeld komt. Zeker nu met het oog op de uitkomsten van het onderzoek naar de geboortezorg waarin continue ondersteuning zo essentieel is. Die continue ondersteuning tijdens de baring is één van de kerntaken van de doula." Roorda benadrukt dat de inzet van een doula een vrijwillige keuze is. De vrouw moet vooral zelf kunnen bepalen op welke wijze en met wiens hulp zij wil bevallen.

Door: Yolanda Edens