Bestellen
In samenwerking met

Ingezonden stuk: Over de grenzen van de eigen praktijk

Nataal april 2015, editie 24

Hoe geeft de verloskundige cliëntgericht werken vorm met de hele keten?

Door Freerk Wortelboer (auteur) samen met Eerstelijns Verloskundigen Coöperatie Midden Nederland, Coöperatie Verloskundigen Nijmegen, Verloskundigen Plein Zwolle, Eerstelijns Verloskundigen Amsterdam Amstelland, Saltro en SHO, Centra voor Medische Diagnostiek, initiatiefnemers van de Maatschappelijke business case geboortezorg.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg spreekt in haar recente rapport (juni 2014)1 haar waardering uit voor de verbeterbereidheid en grote inspanningen die geleverd zijn sinds het advies van de Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte (SGZ)2. Toch benutten we de mogelijkheden voor de verbetering van de geboortezorg nog onvoldoende, aldus de Inspectie.

Wat betekent dat nu voor de verloskundige als zorgprofessional, werkend als ketenpartners in de Verloskundige Samenwerkingsverbanden (VSV's)? Deze vraag wordt extra spannend omdat de budgetten voor de zorg onder druk staan. Naast de opgave van de hoogste kwaliteit is er ook de maatschappelijke opgave om dat te doen tegen acceptabele kosten. Dat is geen gemakkelijk gesprek zoals we dagelijks zien in de media, maar wel een onontkoombaar gesprek waarin we allemaal een actieve moeten rol spelen.

Een eerste stap is daarin gezet door vier samenwerkingsverbanden van eerstelijnsverloskundigen en twee diagnostische centra die in een business case3 de maatschappelijke waarde van de inzet van de verloskundige in de geboortezorg beschreven. Het rapport heeft als prikkelende ondertitel "Doelmatige geboortezorg kan"4 en vormt de basis van dit artikel.

Versterken van de eigen kracht van burgers
Eigen verantwoordelijkheid nemen en onderlinge steun hebben een hoge prioriteit in de huidige tijd, niet in de laatste plaats door de rem op uitgaven in de zorg. Verloskundigen dragen daar sterk aan bij. De verloskundige coacht de zwangere bij een bijzondere maar ook heel natuurlijke gebeurtenis. Ze helpt de vrouw om zelf afgewogen beslissingen te nemen en oplossingen te verzinnen. Door positieve feedback en steun krijgt de vrouw kracht en vertrouwen in het eigen lichaam. Het versterken van deze 'zelfregie' maakt de vrouw weerbaarder en kan latere problemen voorkomen of beter hanteerbaar maken.

Meer aandacht voor preventie
Meer preventie is de belangrijkste opgave die de Inspectie de zorgprofessionals mee geeft, bijdragen aan 'public health'. Door de intensieve betrokkenheid, de vertrouwensrelatie met de zwangere en de positie in de wijk of dorp zijn verloskundigen bij uitstek in staat om deze rol goed op te pakken. Het gaat daarbij om informatie over gezondheid en voeding, ontmoediging van roken en alcoholgebruik, levensstijl, beweging en vroegtijdige signalering van (medische) problemen. Extra aandacht is nodig voor vrouwen in achterstandswijken, vrouwen met niet-westerse etniciteit en/of een lage sociaal economische status (SES).
Verloskundigen komen als een van de weinige zorgverleners makkelijk 'achter de voordeur' en kunnen dan een signalerende rol oppakken en zo nodig tijdig andere hulp inschakelen. We zien dat verloskundigen ook steeds innovatiever worden waar het gaat om gedragsbeïnvloeding. Een voorbeeld is de aanpak van Centering Pregnancy waarbij het eerste consult weliswaar individueel is, maar de vervolgcontroles gedaan worden in een groep zwangeren. Bloeddrukmeting, controle van de groei van de baby in combinatie met voorlichting, leren van gezondheidsvaardigheden en stimulering van onderlinge steun komen aan bod. Op deze manier is er meer tijd samen met de zwangeren, die elkaar ook leren kennen en steunen. Deze aanpak werkt met name goed bij vrouwen met een lage SES die zelf geen netwerk hebben.

Werken aan integrale zorg
De verloskundige begeleidt de zwangere, haar partner en het kind dichtbij: in de praktijk in de buurt en bij het gezin thuis. Ze levert maatwerk: ze neemt de tijd, kent de zwangere en het gezin en houdt in de psychosociale en medische begeleiding steeds rekening met sociale en culturele aspecten. In die zin is haar zorg integraal: gericht op de vrouw in haar leefomgeving. En daarmee werkt de verloskundige volgens het 'Zorg-op-maat' beginsel zoals geadviseerd door de SZG en voldoet ze aan een belangrijke behoefte van de cliënt: 'dichtbij en betrouwbaar'.

Wat betekent dat voor de samenwerking?
Eerstelijns verloskundigen kunnen de rol als eerste aanspreekpunt alleen goed vervullen als de integrale zorg in nauwe samenwerking met klinisch verloskundigen, gynaecologen, kinderartsen en de kraamzorg wordt vormgegeven. Het uitgangspunt is daarbij 'in de eerste lijn wat kan, in de tweede lijn wat moet'. Intensieve en persoonlijke zorg dichtbij huis door de eerstelijns verloskundige en specialistische hulp in de tweede lijn. Medisch gezien is met name de overdracht tussen verloskundige en gynaecoloog precies geregeld. De afgelopen jaren is bovendien fors geïnvesteerd in de VSV's om die samenwerking ook in de praktijk verder te versterken. Toch zijn we hier nog niet op het gewenste niveau zoals ook de Inspectie constateert. Verdere versterking van de samenwerking biedt nog vele kansen op verbetering, zowel in kwaliteit als in doelmatigheid. Het gaat dan om zaken als taakherschikkingverschuiving, specialisatie en innovatie en continuïteit van zorg.

Over de grenzen kijken
Taakherschikkingverschuiving of substitutie is erop gericht de behandeling met behoud van kwaliteit (gezondheid en cliëntervaring) tegen zo laag mogelijke kosten te laten verrichten. Aangezien kosten in de eerste lijn vele malen lager liggen dan in de tweede lijn, is het belangrijk onnodige medicalisering te voorkomende en mogelijkheden voor substitutie optimaal te benutten. Een veelgehoorde zorg is "Gaan zij ons werk dan doen?" en "Hoe borgen we dan de kwaliteit?". Deze zorgen komen we tegen bij alle betrokken, bijvoorbeeld bij gynaecologen die werk 'kwijt raken' aan de verloskundigen maar ook werk dat van verloskundigen naar de kraamzorg overgaat. Het is niet makkelijk om over de grenzen van de eigen praktijk te kijken naar de waarde en het belang van de hele keten en dat geldt voor alle zorgprofessionals.
Eerstelijns verloskundigen screenen en alleen bij vermoeden of vaststelling van een probleem wordt de tweede lijn ingezet. Enkele zorgactiviteiten die nu vaak in ziekenhuizen plaatsvinden zijn prima in de eerste lijn mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan diagnostiek (echo's, bloedonderzoek) en bevallingen met een gemiddeld risico. Steeds meer verloskundigen zijn bovendien verenigd in een coöperatie en kunnen op die manier 'bovenpraktijks' werken en daarmee efficiencywinst boeken. Zoals een verloskundig centrum voor echoscopie, prenatale screening, zwangerschapsvoorlichting en cursussen en een geboortecentrum nabij een ziekenhuis.

Professionalisering, specialisatie en innovatie taakherschikkingverschuiving levert niet alleen efficiencywinst op, het stimuleert ook innovatie. Verloskundigen vergroten hun professionaliteit door het verwerven van nieuwe vaardigheden op het gebied van diagnostiek, groepsgewijze behandelingen en voorlichting zoals we hierboven schetsten. Gynaecologen kunnen meer tijd besteden aan specialistische behandelingen en onderzoek naar nieuwe behandelmethodieken. Ook bij de kraamzorg is er sprake van taakverrijking, bijvoorbeeld in voorlichting.

Continuïteit van zorg
Continuïteit van zorg is een van de belangrijkste aspecten van cliënttevredenheid waar het gaat om de beleving van de zwangerschap en bevalling. De cliënt wil niet elke keer haar verhaal opnieuw vertellen aan weer een nieuwe zorgverlener. Het proces is al emotioneel en vraagt vertrouwen in de zorgverlener. Bij een overdracht begin het weer van onderaf in die vertrouwensrelatie. Deze continuïteit wordt op dit moment slechts in circa 50% van de zwangerschappen gerealiseerd. Met name een overdracht terwijl de bevalling al gaande is, wordt als erg belastend ervaren. Nu is zeker in acute situaties en bij specialistische hulp niet te voorkomen dat cliënten een andere arts of verloskundige treffen. Maar het is wel de moeite waard om met alle spelers in de keten te zoeken naar mogelijkheden om de continuïteit van zorg flink te verbeteren over de grenzen van de eigen praktijk heen. Bijvoorbeeld:

Welke ruimte bieden groepsgewijze bijeenkomsten om zwangeren met meerdere verloskundigen kennis te laten maken, ook bijvoorbeeld uit het ziekenhuis?
Is het denkbaar dat een kraamverzorgende al kennis maakt in de aanloop van de bevalling?
Welke ruimte is er voor de eerstelijns verloskundigen om de zorg voort te zetten als de cliënt is opgenomen in het ziekenhuis?
Welke mogelijkheden biedt het geboortecentrum voor nog betere afstemming tussen de eerste en tweede lijn zodat het voor de cliënt ook daadwerkelijk een geboorte(t)huis kan worden?

Wat levert deze omslag nu op?
We begonnen dit artikel met de constatering dat de geboortezorg positieve stappen zet maar dat er nog veel ruimte voor verbetering is. Wij geloven dat als we echt de handen ineen slaan met alle ketenpartners en werken aan bovengenoemde punten er winst voor iedereen te behalen. De cliënten zullen hun zwangerschap positiever beleven met uitstekende zorg dichtbij huis, geleverd door kundige professionals die ze kennen, met meer steun van anderen, resulterend in een betere gezondheid van moeder en kind en versterking van zelfvertrouwen en eigen kracht.
Professionals (verloskundigen, gynaecologen, kinderartsen en kraamverzorgenden) doen precies waar ze goed in zijn en worden uitgedaagd om verder te professionaliseren en bij te dragen aan de innovatie van de geboortezorg.
Verzekeraars en ziekenhuizen tonen aan hoe ze werken aan de maatschappelijke opgave van doelmatigheid. Dit creëert weer ruimte voor investeringen in innovatie van de geboortezorg.
De maatschappelijke business case laat zien dat op basis van voorzichtige aannames de totale maatschappelijke baten van goede eerstelijns geboortezorg neerkomen op minimaal €45 miljoen per jaar. Kwaliteitsverbetering zoals we hierboven schetsen en doelmatigheid kunnen ons inziens hand in hand gaan. Wilt u hier meer over lezen kijk dan op www.doelmatigegeboortzorgkan.nu. De boodschap is visueel gemaakt in een kort filmpje. Voor verdieping is het hele rapport beschikbaar.

1. Mogelijkheden voor verbetering geboortezorg nog onvoldoende benut. Inspectie voor de Volksgezondheid, 2014
2. Een goed begin, advies Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte, 2009
3. Een business case is een bedrijfseconomische onderbouwing van haalbaarheid en wenselijkheid van een activiteit of project.
4. Maatschappelijke business case geboortezorg. Doelmatige zorg kan 2014

Tekst: Freek Wortelboer

actueel
  • 12-8-2019 - Er is een app in ontwikkeling die inschat of een baby te vroeg geboren zal worden

    Er is een app in ontwikkeling, gebaseerd op een algoritme, die voorspelt of een baby te vroeg geboren zal worden. De software is nog in volle ontwikkeling en wordt gemaakt door IDlab, een onderzoeksgroep van Imec aan de Universiteit in Gent. Ook zou de software kunnen dienen voor mensen met migraine en dementie.

    Lees verder ...
  • 6-8-2019 - Extreem vroeg geboren baby's; onderzoek naar effect doxapram

    Twee neonatologen van het Erasmus MC kunnen met een subsidie van 2,2 miljoen euro onderzoek doen naar het gebruik van doxapram -ter bevordering van de ademhaling- bij prematuur geboren kinderen. Dit meldt Erasmus MC. 

    Lees verder ...
  • 29-7-2019 - Afdelingen acute verloskunde sluiten de deuren door aanhoudende personeelstekort

    Er zijn steeds minder verloskamers open in ziekenhuizen, maar twee derde van de vrouwen bevalt in het ziekenhuis. De ziekenhuizen worden gedwongen door aanhoudende personeelstekorten. 

    Lees verder ...
  • 24-7-2019 - Hitteplan actief voor heel Nederland

    Het is de komende dagen uitzonderlijk warm. De temperatuur loopt de komende dagen op naar tropische waarden. Voor mensen met een kwetsbare gezondheid kan dit tot problemen leiden. Ook mensen in goede gezondheid kunnen met deze temperaturen klachten krijgen. Daarom activeert het RIVM vanaf dinsdag 23 juli 2019 het Nationaal Hitteplan voor heel Nederland. Dit meldt het RIVM.

    Lees verder ...


GetUserInfo (in session):
(nr. = 1 geeft aan of er een controle op IP adres is uitgevoerd)
Aantal postcodes in DB:
0
(het aantal plaatsen in de DB met deze postcode)
IP adres:
18.232.53.231
(het ip adres van de bezoeker)
Plaats (in session):
(geselecteerde plaats uit IP adres / door gebruiker aangepast in shopping)
Postcode (in session):
(geselecteerde postcode uit IP adres / regiokeuze van de bezoeker)
Gekozen provincie (in session):
(geselecteerde provincie aan de hand van de postcode / regiokeuze van de bezoeker)

JQ categorie shopping:
JQ postcode shopping (in session):
JQ gekozen plaats shopping (in session):
JQ gekozen plaats shopping: