Bestellen
In samenwerking met

Anticonceptie in de verloskundigepraktijk

Nataal december 2013, editie 19

Het takenpakket van de verloskundige wordt uitgebreid met het voorschijven van orale anticonceptie, het spiraal en implantatiestaafje. Het wachten is nog wel op een definitief akkoord in de politiek. 'Een logisch vervolg op de bestaande zorg' vinden de voorstanders. 'Toch echt voor de huisarts' vinden juist de tegenstanders. Nataal laat verschillende professionals aan het woord.

De bedoeling was dat al per 1 juli 2013 de bevoegdheid van verloskundigen uitgebreid zou worden. De Tweede Kamer buigt zich echter pas later dit jaar over de 'veegwet', wanneer is tijdens het schrijven van dit artikel nog niet geheel duidelijk. De KNOV is startklaar voor een akkoord uit Den Haag. Kristel Zeeman licht toe: 'Het ministerie van VWS vroeg voor de aanvraag van uitbreiding van de bevoegdheid om een richtlijn en een plan van aanpak ten aanzien van scholing. Voor de richtlijn is de NHG-standaard leidend. Wel zijn er wat andere accenten, de KNOV richtlijn is logischerwijs voornamelijk toegelegd op anticonceptiezorg tijdens en na de zwangerschap. Er is meer nadruk op natuurlijke methoden, zoals de lactatie-amenorroemethode (LAM) en op hormonale middelen die goed gebruikt kunnen worden bij borstvoeding. In de richtlijn is duidelijk omschreven in welke gevallen verloskundigen moeten verwijzen naar de huisarts of gynaecoloog. Er is een overzicht van harde of relatieve contra-indicaties opgenomen en alleen bij een fysiologisch verloop en ongecompliceerde voorgeschiedenis behandelt de verloskundige. Een voordeel van de ontwikkeling is dat de anticonceptiezorg door verloskundigen eenduidiger wordt. Zeeman: 'Nu is nog veel variatie in wat gedaan wordt. Het wisselt van het alleen uitdelen van een folder tot het plaatsen van spiralen.' Ook het scholingsplan ligt klaar bij de KNOV: de geaccrediteerde scholing zal bestaan uit een elearning van drie uur en praktijktraining. Ingangseis voor de elearning is dat de volledige richtlijn bestudeerd is. De elearning is gericht op basisinformatie over de verschillende anticonceptiemethoden, contra-indicaties, hoe de middelen voor te schrijven zijn en voor wie een middel wel of niet geschikt is. Ook is er veel aandacht voor anticonceptie en borstvoeding, evaluatie/ nacontrole en samenwerking met andere partijen. In november start een werkgroep samenwerkingsafspraken tussen de NHG en KNOV. Dan wordt ook de uitvoering van het vaardigheidsonderwijs concreter besproken.'

Zeeman licht de keuze van de beroepsvereniging voor de uitbreiding nader toe: 'Er was vraag van cliënten en daarmee vanuit het werkveld. Er zijn verloskundigen die al langer spiralen plaatsen maar voorschrijven mocht niet. Verloskundigen bespreken anticonceptie in het kraambed, het ook voorschrijven en eventueel toedienen ervan is een logisch gevolg op deze zorg. Naast de standaard intake in de zwangerschap stellen verloskundigen aanvullende vragen om genoeg zicht te hebben op de cliënt om de juiste anticonceptiemethode voor te kunnen schrijven. Het daadwerkelijke voorschrijven is eigenlijk de enige uitbreiding die plaatsvindt. Juist het ontbreken van die ene schakel was lastig. Het NHG was niet direct enthousiast over de nieuwe ontwikkeling, vertelt Zeeman. 'Het riep vragen op: Zijn verloskundigen er voldoende voor opgeleid? Is het wel hun taak? Beschikken verloskundigen over een volledig genoeg beeld van de cliënt? Uiteindelijk stond het NHG open voor onze argumenten en is besloten samen te werken voor de toekomst. Door de KNOV en NHG is de afspraak gemaakt in de toekomst een gezamenlijk document naar buiten te brengen. Het is niet zo dat de anticonceptiezorg komt te vervallen voor de huisarts. Na evaluatie van het toegepaste middel, dus een nacontrole, is er overdracht naar de huisarts.'

Tegen
De reacties van verloskundigen zijn overwegend positief volgens Zeeman. 'Verloskundigen zijn enorm druk en het is soms lastig nieuwe taken erbij te nemen. Een groot deel ligt echter in de standaard verloskundige zorg die er al is. Het is niet verplicht, maar een mogelijkheid, net als echoscopie of uitwendige versie.'
Met dit laatste is verloskundige Joanna van Kleef blij. Zij is namelijk absoluut geen voorstander van de nieuwe ontwikkeling. 'Het is voor mij iets principieels. Wanneer ik een spiraal plaats of orale anticonceptie voorschrijf zorg ik er bewust voor dat de vrouw niet zwanger wordt. Voor mij is de hoofdtaak van een verloskundige de vrouw goed voor te lichten en goed voor te bereiden om juist kinderen te krijgen. Vooral in deze tijd waarin het geboortecijfer daalt en waarin vrouwen steeds later kinderen krijgen vind ik het tegenhouden van een zwangerschap niet goed. Er zijn veranderingen in de maatschappij, mensen plannen hun zwangerschap steeds meer. Moet ik daar dan een steentje aan bijdragen?' De praktijkhouder uit Noord-Scharwoude vertelt dat een van haar twee collega's zich wel wil verdiepen in het voorschijven van anticonceptie. Dat vindt Van Kleef niet bezwaarlijk, maar voor haar persoonlijk hoeft het dus niet. 'Er is in al die 24 jaar dat ik werk nog nooit iemand geweest die zei: 'Wat jammer nou dat jij dat niet doet'. Ik ben er misschien ook niet geschikt voor, net zomin als voor het maken van echo's.' Vooral de uitbreiding van het takenpakket vindt Van Kleef nadelig voor de zorg: 'Er komen steeds meer taken bij, ik mis de verloskundige die gewoon gaat zitten, praat met de mensen, hen goed ondersteunt en aandacht geeft. De huisarts geeft zijn taak weg, of misschien is het hem afgenomen. Nu gaan verloskundigen zich bijscholen en moeten zij ervaring opbouwen. Ik ben bang dat het ten koste van de basiszorg gaat.'

De Zaandamse huisarts Frank Broekema deelt de mening van Van Kleef. In zijn praktijk komt hij regelmatig zwangere vrouwen of pas bevallen moeders tegen, wel wordt het wat minder door de grote drukte en de vergrijzing. 'Ik begrijp wel waarom de verloskundige het zou willen doen, maar ik vind het voorschrijven en plaatsen van anticonceptie echt iets voor de huisarts. Hij heeft zicht op de gehele patiënt: de ziektegeschiedenis, allergieën en eventueel gebruik van andere medicatie. Over het algemeen spelen deze factoren geen grote rol, maar juist bij die ene vrouw wel. Een huisarts heeft hier meer kijk op dan een verloskundige. Veel pas bevallen vrouwen zijn de pil beu en kiezen voor andere anticonceptie. Waarom zou de verloskundige zich hierin nog verder scholen wanneer de huisarts dit al kan?'

Versnippering?
Het gaat Broekema niet om de handelingen van het plaatsen van een spiraal op zich: 'Het is niet de technische bekwaamheid, maar vooral de nazorg en begeleiding. Vrouwen hebben bijvoorbeeld toch regelmatig nog buikpijn of klachten van onregelmatig bloedverlies. Dit kan ook nog een langere periode na het plaatsen of starten van de anticonceptie zijn. Dat hoort echt bij de huisarts. Continuïteit van zorg vind ik belangrijk, er is al zo veel versnippering.'
De vraag of hij veel animo verwacht voor de verloskundigen kan hij niet goed beantwoorden. 'Ik zit niet in de nieuwbouw, dus heb niet ontzettend veel anticonceptieconsulten. Wel plaats ik toch met enige regelmaat bijvoorbeeld een spiraal. Ik zie er de meerwaarde echt niet van in voor de verloskundige of de cliënt. De verloskundige is juist sterk in het begeleiden van de zwangerschap, bevalling en de kraamperiode tot zes weken post partum. Broekema geeft aan dat het tussen huisartsen onderling ook verschilt of zij spiralen willen plaatsen of niet. Het is volgens hem in elk geval bijna niet meer nodig om het in de tweede lijn te doen. 'De diversiteit binnen de groep huisartsen is groot, maar zij werken steeds meer in centra, dus zo is het makkelijk verwijzen naar elkaar.'

Voor
Zoals gezegd zijn er twee kampen: voor en tegen. Mignon van Lammeren is als verloskundige werkzaam bij het Amsterdamse Geboortecentrum. In samenwerking met twee andere verloskundige praktijken heeft ze een 'spiralenspreekuur' opgezet dat sinds 2012 loopt. Een gynaecoloog trainde de verloskundigen in het plaatsen en controleren van de spiralen. 'Wij zien mensen die het niet prettig vinden naar hun eigen huisarts te gaan of die via via goede verhalen over ons spreekuur hebben gehoord. Voor sommigen is het laagdrempeliger zo'n intiem onderzoek door een vrouw of door iemand die zij kennen vanuit de zwangerschap of bevalling te laten doen. In onze regio plaatst slechts een derde van de huisartsen zelf spiralen. Wij willen insteken op de huisartsen die niet zelf plaatsen en door zouden sturen naar de tweede lijn. Zo houden we in de eerste lijn wat in de eerste lijn kan.' Volgens Van Lammeren zijn de reacties van de huisartsen op het spiralenspreekuur wisselend: 'Sommigen vinden het jammer wanneer ze de vrouw 'kwijt' zijn aan ons, anderen vinden het juist heel prettig. De meeste gynaecologen moeten nog aan het idee wennen omdat het voor hun gevoel hun taak is. Onze ervaring is dat het prima gaat zolang we goed communiceren. Vrouwen met een medische indicatie voor de zwangerschap en bevalling moeten bovendien naar onze mening ook in de tweede lijn anticonceptie krijgen, zij worden verwezen wanneer ze zich bij ons melden. ' Voorwaarde van zorgverzekeraar Achmea was dat de verloskundigen samen zouden werken met de huisartsen om zo de eerste lijn te versterken. Momenteel is er nog geen vergoeding voor het spiralenspreekuur. 'Kosten gaan voor de baten uit en wij vinden het belangrijk om te doen. Als verloskundigen hebben we het idee dat het een nuttige uitbreiding is op ons vak. Het is goed voor de cliënt: we zorgen voor haar tijdens de zwangerschap en bevalling, maar ook daarna. Vrouwen komen ook voor het verwijderen van het spiraal en dan kunnen we gelijk inhaken met preconceptiezorg. Het maakt de cirkel rond.' De reacties van cliënten zijn erg positief merkt Van Lammeren. 'We geven evaluatieformulieren mee en horen vooralsnog geen negatieve berichten. Voor het plaatsen is er een uitgebreid counselinggesprek. Na aanmelding krijgt de cliënt een informatiemail. Degene die het spiraal zal plaatsen belt de cliënt een week voor ze komt om te vragen of alles duidelijk is. Mensen vinden dat heel prettig is onze ervaring. Tot nu toe zijn alle plaatsingen geslaagd.'

Tekst: Marjolein Mensink

actueel
  • 23-9-2019 - Baby's die via een keizersnede zijn geboren hebben ander darmflora

    Darmmicrobioom - ook wel darmflora genoemd - is het geheel van micro-organismen dat zich in het maag-darmstelsel bevindt. Je kan het ook zien als bacteriekolonies. Uit onderzoek blijkt dat baby's die via het geboortekanaal ter wereld komen, andere bacteriekolonies hebben in hun darmen dan baby's die via een keizersnede worden geboren. 

    Lees verder ...
  • 18-9-2019 - Lengte premature baby opmeten via scanner buiten couveuse

    Met een meetlat de couveuse in en je dan een weg manoeuvreren door een wirwar van zuurstof- en voedingskabel. Dát is wat verpleegkundigen nu wekelijks te doen staat om de lengte van een te vroeg geboren baby op te meten. Een babyscanner lijkt het ei van Columbus: deze verricht de meting namelijk buiten de couveuse.

    Lees verder ...
  • 16-9-2019 - Inkomen daalt van moeder in de twee jaar na geboorte eerste kind

    Het gemiddelde inkomen van vrouwen daalt sterk in de eerste twee jaar na de geboorte van het eerste kind, terwijl er slechts een zeer beperkt effect is op het inkomen van mannen. Het verschil wordt niet kleiner in de eerste acht jaar na de geboorte. 

    Lees verder ...
  • 12-8-2019 - Er is een app in ontwikkeling die inschat of een baby te vroeg geboren zal worden

    Er is een app in ontwikkeling, gebaseerd op een algoritme, die voorspelt of een baby te vroeg geboren zal worden. De software is nog in volle ontwikkeling en wordt gemaakt door IDlab, een onderzoeksgroep van Imec aan de Universiteit in Gent. Ook zou de software kunnen dienen voor mensen met migraine en dementie.

    Lees verder ...


GetUserInfo (in session):
(nr. = 1 geeft aan of er een controle op IP adres is uitgevoerd)
Aantal postcodes in DB:
0
(het aantal plaatsen in de DB met deze postcode)
IP adres:
3.227.233.55
(het ip adres van de bezoeker)
Plaats (in session):
(geselecteerde plaats uit IP adres / door gebruiker aangepast in shopping)
Postcode (in session):
(geselecteerde postcode uit IP adres / regiokeuze van de bezoeker)
Gekozen provincie (in session):
(geselecteerde provincie aan de hand van de postcode / regiokeuze van de bezoeker)

JQ categorie shopping:
JQ postcode shopping (in session):
JQ gekozen plaats shopping (in session):
JQ gekozen plaats shopping: