Bestellen
In samenwerking met

‘Gezond ouder worden begint al vóór de conceptie’

Nataal oktober 2015, editie 26

Wie zwanger is, mag wat extra’s eten. Maar wie zich vergrijpt aan het westerse dieet, verhoogt de kans op onvruchtbaarheid, een kind met aangeboren afwijkingen en een te laag geboortegewicht. ‘Gezond ouder worden, begint alvoor de conceptie’, stelt professor Régine Steegers-Theunissen. Paren die gaan voor het ‘beste’ resultaat, starten tenminste vier maanden voor de bevruchting met een mediterraan dieet.

De periode vanaf vier maanden voor de bevruchting tot drie maanden daarna. Dat is het onderzoeksterrein van Régine Steegers-Theunissen, professor periconceptie-epidemiologie bij de afdeling gynaecologie & verloskunde van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. ‘Dat is de meest belangrijke periode in het leven, maar die periode wordt in de geboortezorg grotendeels gemist’, stelt ze vast.
Een vrouw komt normaal gesproken pas na acht tot tien weken zwangerschap voor de eerste keer in aanraking met de zorg. Terwijl in de periode daarvoor de ontwikkeling van de ei- en zaadcellen plaatsvindt en de organen van het kind worden bepaald. Voor een goede start van de zwangerschap beginnen vader en moeder - in het ideale geval tenminste vier maanden voor de conceptie - met een gezonde leefstijl. ‘Op het gebied van voeding betekent dat meestal dat er veel meer groente en fruit gegeten moet worden. Dat is van essentieel belang.’

Hoger en lager risico 
Als het om zwangerschap en geboorte gaat, is de algemene beleving dat ‘het meestal goed gaat’. Steegers-Theunissen ziet het met een andere bril. Het gaat bijna altijd fout. ’Meer dan de helft van de zwangerschappen eindigt al in de eerste dagen na de bevruchting in een onopgemerkte miskraam.’ Een ongezonde leefstijl kan daarvan een oorzaak zijn. De cijfers liegen er niet om. Onvoldoende kwaliteit van ei- en zaadcellen zorgt in 25 tot 50 procent van de gevallen voor een miskraam. Bij ongeveer vijftien procent van de stellen leidt het ertoe dat zij niet zwanger kunnen worden. Het leidt in vijf procent tot congenitale afwijkingen en in veertien procent van de gevallen tot baby’s die te vroeg, te licht of dood geboren worden.
Het westerse dieet, dat zich kenmerkt door hoge inname van gebakken, gezoet, gezouten en (in de fabriek) bewerkt voedsel, rood vlees, geraffineerde graanproducten en volvette zuivel, is een veelvoorkomende ongezonde leefstijl die tot problemen leidt. ‘Dit voedingspatroon leidt tot een 200 procent verhoogde kans op een lip- of gehemeltespleet’, aldus de professor.
In presentaties illustreert Steegers-Theunissen dit dieet met een afbeelding van patat en hamburgers. Daarentegen verhoogt het mediterrane dieet – dat ze in presentaties illustreert met afbeeldingen van noten, groenten, fruit en vette vis - de kans om zwanger te worden met meer dan veertig procent. Dat bleek uit onderzoek bij paren die een IVF/ICSI behandeling ondergingen. Hieruit bleek ook dat de kans op een baby met laag geboortegewicht met 280 procent, het risico van spina bifida met zeventig procent en de kans op congenitale hartafwijkingen met zestig procent daalde.

Foliumzuur
Steegers-Theunissen is projectleider van de Predict-studie- een onderzoek naar periconceptionele condities van aanstaande ouders. Deelnemers aan het onderzoek zijn nog niet of korter dan acht weken zwanger. De onderzoekers kijken hoe de blootstelling aan bepaalde factoren de vruchtbaarheid, embryonale en foetale groei en gezondheid van het kind nu en later beïnvloedt. ‘Het onderliggende mechanisme dat we bestuderen is de epigenetica. We onderzoeken of de epigenetische factoren samen met de omgevingsfactoren inclusief leefstijl en voedingspatronen van voorspellende waarde zijn voor de zwangerschapsuitkomst.’

Wat zijn de belangrijkste ontdekkingen tot nu toe?
‘Dat het innemen van een foliumzuurtablet voorde conceptie de kans op het krijgen van een kind met een neurale buis defect en andere aangeboren afwijkingen met vijftig procent reduceert.’
‘Nog belangrijker is dat wij hebben aangetoond dat een gezonde voeding die rijk is aan foliumzuur - dus zonder zo’n supplement - datzelfde effect geeft. Het is dus niet alleen foliumzuur die het verschil maakt, er zijn nog veel meer andere nutriënten, zoals vitamine B12.’

Hoe is dit meetbaar?
‘We hebben voedingsvragenlijsten afgenomen, en daaruit de mediterrane dieetpatronen geïdentificeerd, omdat die rijk zijn aan foliumzuur. Op de uitkomsten van de mensen die mediterraan aten én een tabletje foliumzuur namen, hebben we een correctie toegepast. Daaruit blijkt dat wat je eet, dus een ongelooflijk sterke invloed heeft. Zeker als je bedenkt dat je uit voeding veel minder foliumzuur opneemt als uit een tabletje.’
‘Natuurlijk spelen ook ander factoren een rol. Vrouwen die hoog opgeleid zijn, nemen vaak wel een tabletje en eten sowieso wat gezonder. Voeding is complex, maar de hele biologie is ook complex. Er is nooit één factor die bepalend is voor een gezondheidsuitkomst. Het is altijd een combinatie.’

Van foliumzuur, ofwel vitamine B11, is bekend dat je daar voorafgaand en in de eerste tien weken van de zwangerschap van moet suppleren. Wat is er nog meer bekend over voeding en zwangerschap? ‘Tijdens mijn promotieonderzoek in 1993 kwam ik erachter dat het meten van het gehalte foliumzuur in het bloed niet het meest doeltreffend is om een tekort te bepalen. Veel beter bleek het om te kijken naar de homocysteïne-stofwisseling die belangrijk is voor de aanmaak van cellen, celgroei, celdeling, enzovoort. Bij een tekort aan vitamine B11 en B12 verstoort deze stofwisseling en kan het leiden tot oxidatieve stress en DNA-beschadiging.’
‘De periconceptionele periode is daarom heel belangrijk, omdat in deze fase het DNA van de eicel en de zaadcel worden geprogrammeerd.’

Hoe gaat dat programmeren?
‘De cellen bevatten methylgroepen, simpel gezegd zijn dit de ‘vlaggetjes’ die op het DNA worden gezet om het DNA te programmeren. Met een vlaggetje ‘weten’ de genen welke functies ze in het weefsel moeten vervullen. Een tekort aan foliumzuur leidt tot een tekort aan vlaggetjes en kan op die manier het proces van het rijpen van de ei- en zaadcellen verstoren. Maar je hebt de vlaggetjes ook nodig om het kind te laten groeien en ontwikkelen. Met foliumzuur zorg je dus voor voldoende vlaggetjes om de aanmaak, het delen en de groei van cellen optimaal te laten verlopen. Hoe meer cellen zich delen, hoe meer vlaggetjes je nodig hebt. Daarmee programmeer je de functies en organen van het embryo. Dat gebeurt in de eerste tien weken van de zwangerschap. De vlaggetjes komen dus voort uit de voeding. Vandaar dat ik zeg: gezond ouder worden begint al voor de conceptie.’
‘Een goede periconceptionele start is de basis van een goede gezondheid later of een risico voor een verhoogde gevoeligheid voor ziektes later in je leven. Dat is de epigenetische verklaring’

Dus hoe voedzamer je eet, hoe groter de kans op een gezond kind?
‘Precies. Bovendien is aangetoond dat het eten van meer groenten en fruit leiden tot herstel van de homocysteïnestofwisseling en herstel van beschadigd DNA. Groenten helpen ons de methylgroepen in het erfelijk materiaal te programmeren.’
‘Ook in het verouderingsproces spelen voeding en leefstijl een rol. Veroudering betekent dat er vlaggetjes verdwijnen of op een verkeerde plaats terecht komen. Met voeding, roken, medicijnen en infecties beïnvloed je actief het verlies van vlaggetjes. Daarom horen voeding en leefstijl standaard onderdeel van de zorg te zijn. In tachtig procent van de gevallen spelen leefstijlfactoren een rol.’

Als je slecht periconceptioneel tot stand bent gekomen, is daar dan nog wat aan te doen?
‘Dat denken wij zeker wel, maar hoe dit precies werkt weten we nog niet. Dit ligt ook aan andere biologische en (epi)genetische processen. Maar het is dus altijd zinvol om over te stappen op een gezondere leefstijl.’ ‘Gezonde voeding rondom de conceptie is een investering in je eigen gezondheid, in de gezondheid van je kind nu, en later en mogelijk ook van toekomstige generaties.’


Hoe leer je mensen groenten eten? - Begeleidingsprogramma’s op maat
Interessant, al die kennis over gezond eten voor de conceptie, maar hoe zorg je er nou voor dat je aanstaande ouders groenten gaan eten? Voor zwangeren is er de website slimmerzwanger.nl, voor nieuwbakken ouders is er de website slimmeretenmetjekind.nl.

‘De patiënt zit er niet op te wachten, de zorgverlener heeft er geen tijd voor en verstand van, en onderzoekers worden beloond voor publicaties, en niet om mensen groente te leren eten’, aldus Régine Steegers-Theunissen tijdens een congres eerder dit jaar waarin de vraag centraal stond hoe je ervoor zorgt dat mensen meer groente gaan eten. ‘Het is heel erg moeilijk om voeding en leefstijl aan te passen. Zeker als je dat moet doen om hart- en vaatziekten en kanker te voorkomen over veertig jaar. Maar als je mensen duidelijk kunt maken dat het helpt om zwanger te worden en dat het helpt voor het ongeboren kind, dan is dat een motivatie voor een resultaat op korte termijn.’

Régine Steegers-Theunissen ontwikkelde een programma dat mensen helpt hun gezondheid te verbeteren gedurende de periconceptie periode, de zwangerschap en eerste periode met het kind.

Slimmer Zwanger is een medisch hulpmiddel en online programma dat gericht is op het verbeteren van voedings- en leefstijlgewoonten. Door screening via de website, en coaching via SMS of e-mail via de smartphone of combinatie mobiele telefoon en vaste computer met internet worden mensen bewust gemaakt van hun voedings- en leefstijlgewoonten. Hierbij is in het bijzonder gekeken naar enerzijds de inname van groente, fruit en foliumzuur en anderzijds naar het rook- en drinkgedrag van deelnemers.

Na een screening waarbij risicogewoonten in kaart worden gebracht, wordt de deelnemer ‘evidence based’ gecoached. De coaching bestaat uit het beantwoorden van tussentijdse vragen via sms en mail en het ontvangen van tips, adviezen op maat, recepten en vouchers, apps die stimuleren meer te bewegen of gewoonten te veranderen én vol te blijven volhouden.

In 2012/2013 namen ruim 2000 vrouwen en mannen deel aan Slimmer Zwanger: 65 procent maakte het programma af. Régine Steegers-Theunissen: ‘De kans op een zwangerschap ging met vijf tot negentien procent omhoog puur en alleen door coaching met dit programma.’

Op het gebied van enerzijds de inname van groente, fruit en foliumzuur en anderzijds het rook- en drinkgedrag werd zowel bij de vrouwen als mannen gemiddeld dertig procent verbetering waargenomen na een half jaar coaching door Slimmer Zwanger. Opvallend was dat het programma een beter resultaat geeft als de man de gedragsverandering van de vrouw ondersteunt door zelf mee te doen.

In 2015 wordt Slimmer Zwanger vergoed door verschillende zorgverzekeraars: Achmea, FBTO, Zilveren Kruis, OZF, Interpolis, Avero, Aevita, Agis, Friesland en Turien&Co vergoed.

Voor meer informatie over deelname aan het onderzoek ga naar slimmerzwangerworden.nl/onderzoek of stuur een mail naar slimmerzwanger@erasmusmc.nl

Tekst: Rineke Wisman

 

 

actueel
  • 14-6-2019 - CBF Erkenning voor Fonds Gezond Geboren

    Fonds Gezond geboren heeft de Erkenning ontvangen van het Centraal bureau Fondsenwerving (CBF). Hiermee is verzekerd dat elke bijdrage betrouwbaar wordt besteed en ten goede komt aan onderzoek in de verloskunde en neonatologie. Hierdoor kan elke donatie direct bijdragen aan de ambitie om babysterfte in Nederland terug te dringen.

    Lees verder ...
  • 13-6-2019 - Risico vermindert door natuurlijk bevallen na eerdere keizersnede

    Als een vrouw eerder is bevallen met een keizersnede, dan kan zij bij een volgende bevalling kiezen voor opnieuw een (geplande) keizersnede of een vaginale bevalling. Vrouwen die dan natuurlijk bevallen, hebben de minste risico's. De meeste risico's hebben vrouwen die tijdens een natuurlijke bevalling uiteindelijk toch een spoedkeizersnede moeten ondergaan.

    Lees verder ...
  • 23-5-2019 - Veganistisch eten tijdens zwangerschap wordt afgeraden

    Veganistisch eten tijdens de zwangerschap of tijdens de borstvoeding, is niet goed voor de kinderen. De Belgische Koninklijke Academie voor Geneeskunde zegt dat baby’s hierdoor zwakkere botten krijgen en een motorische ontwikkelingsachterstand oplopen. Ook jonge kinderen kunnen beter niet veganistisch eten, zegt de academie. Dit meldt Algemeen Dagblad. 

    Lees verder ...
  • 24-4-2019 - Stimuleringsprogramma ondersteunt gemeenten in kansrijke start

    Pharos ondersteunt gemeenten om te komen tot een gezamenlijke aanpak van het actieprogramma Kansrijke Start. Met deze aanpak bieden gemeenten kinderen die geboren worden in een kwetsbare situatie een betere kans.

    Lees verder ...


GetUserInfo (in session):
(nr. = 1 geeft aan of er een controle op IP adres is uitgevoerd)
Aantal postcodes in DB:
0
(het aantal plaatsen in de DB met deze postcode)
IP adres:
3.85.10.62
(het ip adres van de bezoeker)
Plaats (in session):
(geselecteerde plaats uit IP adres / door gebruiker aangepast in shopping)
Postcode (in session):
(geselecteerde postcode uit IP adres / regiokeuze van de bezoeker)
Gekozen provincie (in session):
(geselecteerde provincie aan de hand van de postcode / regiokeuze van de bezoeker)

JQ categorie shopping:
JQ postcode shopping (in session):
JQ gekozen plaats shopping (in session):
JQ gekozen plaats shopping: