Herken de signalen van een postpartum psychose
Een postpartum psychose kan de beleving van de werkelijkheid van een pas bevallen moeder volledig veranderen. Voor de omgeving kan haar gedrag onbegrijpelijk, vreemd of zorgwekkend zijn, terwijl het voor haar vaak volkomen logisch is. Herkenning van signalen en aansluiten bij de kraamvrouw zijn essentieel om passende zorg te bieden.
Vijf dagen na de geboorte van haar tweede zoon veranderde de kraamtijd van Karin den Oudsten abrupt in een crisissituatie. “Alsof mijn hersenen in een draaiende centrifuge waren gestopt,” schrijft de postpartum therapeut en docent in haar nieuwe boek ‘Kraambedpsychose’. Ze voelde direct dat er iets fundamenteels was veranderd, maar wist niet wat. Later bleek dat ze een postpartum psychose had ontwikkeld.
In haar boek beschrijft Den Oudsten niet alleen haar eigen ervaringen, maar legt ze die ook naast de medische dossiers van destijds. Juist die combinatie laat zien hoe anders een psychose van binnen wordt beleefd dan dat deze van buiten wordt waargenomen. “Zorgverleners zagen vooral het gedrag,” zegt Den Oudsten. “Ik wil laten zien wat er achter dat gedrag schuilging.”
Dat is precies waarom het volgens arts en onderzoeker Nina Molenaar belangrijk is om verder te kijken dan wat iemand aan de buitenkant laat zien. Molenaar schreef samen met Babette Bais het boek ‘Waar is mijn roze wolk?’ over psychische klachten rondom de zwangerschap en de kraamtijd. “Bij een postpartum psychose verandert iemands hele belevingswereld. Wat van buiten onbegrijpelijk, vreemd of zorgwekkend gedrag lijkt, kan vanuit de binnenwereld van de moeder juist volkomen logisch voelen.”
Herkenning is belangrijk
Een postpartum psychose komt gelukkig weinig voor: ongeveer één op de duizend vrouwen krijgt ermee te maken. De kans dat je het als zorgverlener in de praktijk tegenkomt, is dus klein. Juist daarom is herkenning belangrijk, zegt Molenaar. “Het gebeurt niet vaak, maar als het gebeurt, wil je het wel zo vroeg mogelijk herkennen. Omdat het zo weinig voorkomt, bestaat het risico dat signalen worden gemist of worden gezien als ‘horend bij de kraamtijd’. Vermoeidheid, emoties en ontregeling zijn immers niet ongewoon na een bevalling.”
Veel mensen weten dat er bij een postpartum psychose hallucinaties of wanen optreden, legt Molenaar uit. “Maar iemand kan ook hyperactief zijn, ontremd gedrag vertonen of een gejaagde indruk maken. Andere vrouwen worden juist steeds wantrouwender of achterdochtig, ook richting hun zorgverleners en familie. Een ander belangrijk signaal is slecht of helemaal niet meer slapen.”
“Kraamverzorgenden zijn vaak degenen die als eerste merken dat iemand anders reageert dan je zou verwachten,” zegt Molenaar. “Makkelijk is dat niet, want een postpartum psychose kan in het begin soms lijken op een postpartum depressie, of andere psychiatrische aandoeningen. Het helpt om ook de partner of familieleden te vragen of het gedrag van de moeder past bij hoe ze normaal is.”
Behoefte aan veiligheid
Den Oudsten hoopt dat haar boek zorgverleners helpt om vrouwen met een postpartum psychose beter te begrijpen. Niet alleen door de symptomen te herkennen, maar vooral door oog te hebben voor de wereld achter het gedrag. Want achter wantrouwen, weerstand of vreemde uitspraken kan een moeder schuilgaan die zich intens angstig voelt en vooral behoefte heeft aan veiligheid.
Tijdens haar psychose had ze vooral behoefte aan veiligheid. Terwijl de zorgverleners probeerden duidelijkheid te krijgen over haar gedachten en overtuigingen, was zij zelf vooral bang dat mensen haar iets zouden aandoen. “Hoe creëer je die veiligheid bij iemand die juist iedereen begint te wantrouwen?” vraagt ze zich terugkijkend af.
Volgens Molenaar begint dat met het serieus nemen van de beleving van de moeder. “Vraag bijvoorbeeld: ‘Wat bedoel je daarmee?’ of ‘Kun je dat uitleggen?’ Praat mét haar en niet óver haar.” Den Oudsten vult aan dat het belangrijk is om de communicatie eenvoudig te houden. “Stel geen vragen die lastig te beantwoorden zijn, want tijdens het doormaken van een psychose is dat nog moeilijker.”
Behoefte aan veiligheid
Den Oudsten hoopt dat haar boek zorgverleners helpt om vrouwen met een postpartum psychose beter te begrijpen. Niet alleen door de symptomen te herkennen, maar vooral door oog te hebben voor de wereld achter het gedrag. Want achter wantrouwen, weerstand of vreemde uitspraken kan een moeder schuilgaan die zich intens angstig voelt en vooral behoefte heeft aan veiligheid.
Tijdens haar psychose had ze vooral behoefte aan veiligheid. Terwijl de zorgverleners probeerden duidelijkheid te krijgen over haar gedachten en overtuigingen, was zij zelf vooral bang dat mensen haar iets zouden aandoen. “Hoe creëer je die veiligheid bij iemand die juist iedereen begint te wantrouwen?” vraagt ze zich terugkijkend af.
Volgens Molenaar begint dat met het serieus nemen van de beleving van de moeder. “Vraag bijvoorbeeld: ‘Wat bedoel je daarmee?’ of ‘Kun je dat uitleggen?’ Praat mét haar en niet óver haar.” Den Oudsten vult aan dat het belangrijk is om de communicatie eenvoudig te houden. “Stel geen vragen die lastig te beantwoorden zijn, want tijdens het doormaken van een psychose is dat nog moeilijker.”
Wat kun je doen bij een vermoeden van postpartum psychose?
- Niet meteen oordelen over gedrag.
- De beleving van de moeder serieus nemen.
- Contact houden.
- Veiligheid creëren.