Snelwegbaby’s zijn zeldzaam: geen paniek

Spannende verhalen over snelwegbaby’s doen het goed als clickbait. Ze jagen aanstaande ouders misschien ook angst aan. Niet nodig, zegt trainer en verloskundige Bernice Engeltjes. Zij traint onder andere de centralisten in de meldkamer. “We werken in de acute verloskunde goed samen, misschien vertellen we dat niet vaak genoeg aan ouders.”

Baby Daley heeft een uniek aandenken aan zijn geboorte. Rijkswaterstaat gaf hem een eigen hectometerbordje, van paaltje 104,1 op de A58. In de buurt van Bergen op Zoom, op de vluchtstrook, kwam het jongetje eind vorig jaar ter wereld. Volgens Omroep Brabant waren zijn ouders op weg naar het ziekenhuis, maar duurde de rit net te lang.
Daley is niet de enige die vorig jaar zo’n hectometerbordje kreeg. Zo heeft ook baby Seff er een volgens het Brabants Dagblad. Hij werd geboren op de N261, richting Tilburg.
Verhalen van zogeheten ‘snelwegbaby’s’ spreken tot de verbeelding. Vooral de regionale media zetten de gezinnen graag in het zonnetje. Allemaal met de prettige kennis achteraf dat het ‘goedgekomen is’. De vraag is of de verhalen staan voor een zorgelijke trend.  

Categorie ‘onderweg’
Peristat.nl, een site met allerlei cijfers over bevallingen, biedt cijfers over de plaats van baring. Naast de categorieën thuis, geboortecentrum en ziekenhuis zijn er twee kleinere categorieën: ‘onbekend’ en ‘onderweg’. Vooral ‘onderweg’ roept associaties op met grote spoed en een onbedoelde bevalplek. In 2024 ging het om veertig geboortes. In de vijf jaren daarvoor schommelde dat aantal tussen 29 en 63, op een totaal van jaarlijks grofweg honderdzestigduizend geboortes.

En dan verdient het woord ‘onderweg’ nog wat uitleg. Hoe mooi het woord ‘snelwegbaby’ ook staat in de kop van een artikel, ‘onderweg’ kan ook in de stad zijn, zelfs vlakbij het ziekenhuis. Ouders kunnen zelf onderweg zijn voor een ziekenhuisbevalling. Het kan ook gaan om thuisbevallingen waarbij het alsnog nodig is om naar een ziekenhuis te gaan. Dan is er al een verloskundige bij of ambulancepersoneel.

Spoedsituaties
Bernice Engeltjes bevestigt het beeld van zeldzaamheid. Ze werkt  af en toe als klinisch verloskundige, maar is vooral actief als trainer en deskundige op het gebied van triage. Ze is ook gepromoveerd op dat onderwerp. “Stukjes over snelwegbaby’s zijn leuke sensatieverhalen voor de krant, maar het komt echt weinig voor dat het zo spannend wordt dat een vrouw alleen op een onverwachte plek bevalt”, zegt ze. “Bijna altijd zijn verloskundigen of hulpdiensten snel ter plaatse.”
Professionals leren van Engeltjes onder andere hoe ze telefonisch moeten helpen in spoedsituaties. Ze traint bijvoorbeeld de verpleegkundigen op de verloskamers die de spoedtelefoon opnemen. Is er echt spoed? Moet de vrouw langskomen? “Ik train ook de centralisten van de 112-meldkamers. Als zij horen dat een vrouw onderweg aan het bevallen is, dan weten ze wat ze moeten doen. Ze weten wie ze moeten sturen, maar ook hoe ze telefonisch moeten begeleiden. Daarvoor hebben ze aanwijzingen in hun systeem.”
Het komt ook niet zo vaak voor dat ouders 112 bellen. Engeltjes: “Dat zijn bijvoorbeeld vrouwen die niet wisten dat ze zwanger waren of stellen die op vakantie zijn, te ver weg van hun eigen verloskundige.”

Fusies en krapte
Sommige ontwikkelingen zouden tegenwoordig voor spannender ritten kunnen zorgen dan voorheen. Fusies van ziekenhuizen betekenen minder locaties voor acute verloskunde, met langere aanrijdtijden. Engeltjes: “In Groningen en Friesland zijn de reistijden langer geworden, daar kijken zij nu naar. Maar ook in Amsterdam kan het tegenzitten, als je als verloskundige maar dertig kilometer per uur mag rijden.”
Personeelskrapte zorgt soms voor plaatsgebrek in ziekenhuizen. Vrouwen moeten dan uitwijken naar andere ziekenhuizen. “Maar daarvoor hebben we het ROAZ.” Via dat Regionaal Overleg Acute Zorgketen zijn er afspraken over bereikbaarheid en beschikbaarheid van acute zorg. Er zijn speciale dashboards bijvoorbeeld die in één oogopslag tonen waar verloskamers ruimte hebben.    

Samenwerken
Hoewel de media soms een beeld oproepen van chaos en stress, zit achter de spoedzorg een goedwerkend systeem, benadrukt Engeltjes. “We zijn in de acute verloskunde steeds beter gaan samenwerken, we trainen samen en we kunnen beter inschatten wanneer een vrouw naar het ziekenhuis moet. Misschien vertellen we niet vaak genoeg aan ouders dat we goed samenwerken. Je kunt je ook afvragen of dat nodig is. Als een calamiteit weinig voorkomt dan maak je mensen onnodig bang. En bevallen en angst gaan niet goed samen. Nee, ik vind echt dat vrouwen blij mogen zijn dat ze in Nederland wonen en bevallen.”

Twee spoedbanen
Ilona Ebeli is verloskundige én brandweervrouw en weet alles van onvoorspelbaarheid.
Ilona: “Naast mijn werk als klinisch verloskundige heb ik diensten bij de brandweer. Dan heb ik mijn pieper aanstaan. Ik hou van het onvoorspelbare en ik wil graag nieuwe dingen blijven leren. Het is een mooi contrast: bij de ene baan werk ik in een vrouwenwereld en bij de andere in een mannenwereld.
De brandweer komt bij bevallingen eigenlijk alleen voor tilassistentie als een vrouw horizontaal moet worden vervoerd. Dan kan de brandweer een hoogwerker plaatsen of de vrouw de trap af tillen.
Toen ik nog als eerstelijns verloskundige werkte heb ik twee keer de brandweer nodig gehad

bij een thuisbevalling. Onlangs heb ik als manschap van de brandweer voor het eerst meegemaakt dat we werden gebeld voor tilassistentie na een fluxus. De vrouw had thuis drie liter bloed verloren en de verloskundige was aan het bellen met het ziekenhuis. Ik ben in overleg met haar even uit mijn brandweerrol gestapt en in mijn verloskundige rol. Ik heb de vrouw een uterusmassage gegeven voordat zij de trap af kon.”