Teleurstelling om het geslacht van een baby

Toch een jongetje. Wéér een meisje. Teleurstelling om het geslacht van haar baby kan eventjes door het hoofd van een vrouw flitsen. Maar een verdrietig gevoel kan ook wat langer aanhouden. Een open houding van zorgverleners en aandacht voor teleurstelling kunnen helpen. 

‘Alles is welkom, als het maar gezond is.’ Dat is zo’n beetje het geaccepteerde standaardantwoord wanneer een zwangere vrouw de vraag krijgt of ze hoopt op een jongetje of meisje. Natuurlijk zullen de meeste aanstaande moeders het daarmee eens zijn. Maar toch. Mag je na twee dochters niet een beetje verdrietig zijn als je weer zwanger bent van een meisje? En waarom niet even slikken bij de tweede zoon als je jezelf altijd als meisjesmoeder had voorgesteld?

Kans
De kans op een jongen of meisje is ongeveer even groot. Wereldwijd worden er wel altijd iets meer jongetjes dan meisjes geboren, maar een duidelijke wetenschappelijke verklaring daarvoor ontbreekt. Veel ouders zijn zielsgelukkig als ze zowel een zoon als een dochter krijgen: de koningswens of rijkeluiswens. Anderen zijn juist blij met louter zonen of dochters. Tegenover de blijdschap kan ook teleurstelling staan. Een ingewikkeld gevoel dat een vrouw tegenwoordig al tijdens de zwangerschap kan overvallen.
“Het gebeurt tegenwoordig vaak bij een echo dat je het geslacht van je ongeboren kind hoort”, vertelt Bianca Rozendaal, POH-GGZ en oprichter van de site genderdisappointment.nl. “Dan kan die teleurstelling al even door je hoofd flitsen. Soms houdt het gevoel wat langer aan tijdens de zwangerschap. Na de geboorte kan een moeder weer een paar dagen verdrietig zijn omdat de teleurstelling niet weg is. Het ingewikkelde is dat de liefde voor het pasgeboren kindje kan samengaan met de teleurstelling over het geslacht.”

Tijdelijk verdriet
Rozendaal is met haar site gestart omdat ze zelf ervaringsdeskundige is met vier zoons. “Toen ik zelf informatie zocht, was er bijna niets te vinden. Mijn eigen teleurstelling is inmiddels iets van het verleden, maar de site heb ik nog. Bij golven is er aandacht voor het onderwerp.”
Ze biedt ouders achtergrondinformatie en ervaringsverhalen. “Het verdriet kan tijdelijk zijn”, vertelt ze, “maar het kan ook met iemand meelopen. Kortgeleden sprak ik een mevrouw die graag een jongetje had gewild. Ze had haar derde dochter gekregen en was niet ongelukkig met haar meisjes. Er was verdriet om wat er níet was. Moeders moeten vaak afscheid nemen van een beeld dat ze hadden, soms al sinds hun tienerjaren.”
“De teleurstelling kan naar de achtergrond verdwijnen, maar ook later in het leven weer oplaaien. Als kinderen zelf weer kinderen krijgen bijvoorbeeld. Zo kan een moeder van alleen maar jongens zich de tweederangs oma voelen, omdat ze minder hecht zijn met hun schoondochter en een andere band opbouwen met hun kleinkind.”

Veroordeling
Rozendaal begrijpt dat moeders bang zijn voor een soort veroordeling als ze verdrietig blijven. “Dat is logisch. Er zijn ergere dingen, zoals geen kinderen kunnen krijgen of een kind met een beperking krijgen of een kind dat overlijdt. Maar de teleurstelling bestaat wel, het is niet nodig om te doen alsof die er niet mag zijn.”
Veel vrouwen blijken volgens de ervaringsdeskundige hun gevoel niet uit te spreken vanwege die angst om veroordeeld te worden. Rozendaal weet door alle ervaringsverhalen die ze heeft meegekregen wat vrouwen van zorgverleners verwachten. “Eigenlijk komt het neer op neutrale opmerkingen. Ze willen bij de echo of de bevalling geen dingen horen als: ‘Wat leuk een jongetje’ of ‘Een meisje, nu ben je compleet’.”
Wat kunnen zorgverleners doen als ze merken dat een vrouw echt verdrietig is om het geslacht van haar kindje? Rozendaal: “Het beste kunnen ze even aftasten hoe het gaat. Ze kunnen iets zeggen als ‘Je bent niet de enige’, en ‘Als je wil, kun je er met mij over praten’. Veroordeel niets en bagatelliseer het gevoel ook niet. Een vrouw heeft niets aan een opmerking als ‘Uiteindelijk vind je het wel leuk hoor’. Vrouwen zijn geholpen als ze weten dat hun gevoel er mag zijn en dat ze er open over kunnen praten. Ik hoop dat meer zorgverleners ervoor kiezen om een luisterend oor te bieden.”

Maatschappelijke trends
Behalve individuele voorkeuren zijn er ook maatschappelijke trends en wensen. Lange tijd was wereldwijd een jongen altijd erg gewenst, dat waren de stamhouders en kostwinners. In de tijd van grote gezinnen was de kans op in ieder geval één zoon best groot. Maar de grootte van gezinnen nam af. Met de komst van de echografie leidde een voorkeur voor jongens in een land als India tot abortussen als vrouwen zwanger waren van een meisje.
Dat tij is gekeerd. Verrassend genoeg blijkt een dochter nu steeds gewenster. Gezaghebbend tijdschrift The Economist had onlangs een uitgebreid coververhaal met de titel ‘Phew, it’s a girl’ (Gelukkig, het is een meisje) over deze veranderende voorkeur. Dochters doen het goed op school, ze kunnen een goede opleiding volgen en komen toch ook wel minder snel in de problemen.

PGD
Het maakbare gezin is al geen toekomstmuziek meer. De medische technologie maakt embryoselectie op basis van geslacht mogelijk. Met pre-Implantatie Genetische Diagnostiek (PGD) kan het geslacht van een embryo worden bepaald vóór terugplaatsing in de baarmoeder. In Nederland is embryoselectie op niet-medische gronden verboden. In het buitenland zijn er wel klinieken die dat doen.